Đại Kỷ Nguyên Việt Nam: Số 03

Vàikỷ niệm về Hoàng Châu Ký

TâyDuKý

Đặng Tiến

Nhànghiên cứu thẩm mỹ hát bội Hoàng Châu ký Tây du,sang Paris vào mùa đông cuối năm 1985, trong mấy tháng đểsưu khoảng văn bản tuồng cổ còn lưu lại trữ trong những thưviện Pháp.

Bạn đang xem: Đại kỷ nguyên việt nam: số 03

Lúc đó,anh vẫn 65 tuổi, sẽ thôi chức Viện trưởng Viện sânkhấu và được phong học tập vị Giáo sư cùng về quê, sốngở Đà Nẵng. Đi công tác làm việc sưu tầm, nghiên cứu, nhưngcũng là chu du để dối già.


*

Nhưnganh thao tác nghiêm túc, ngày ngày đi thư viện, cuốituần mới đi chơi với bạn bè. Cuôc đời anh ko cógì chuẩn bị cho việc Âu du: xuất thân tự nôngthôn, trong cả thời trai trẻ gắn thêm bó với nông làng mạc vùng núirừng Quế Sơn, Quảng Nam; khi tập kết ra Hà Nội,chuyên chuyển động trong ngành hát bội, một nghệ thuậtdân gian đã phôi pha. Tuy vậy anh là một trong trí thức uyênthâm, dỡ mở, hòa nhập rất nhanh với những giới Việtkiều, đa số là các bạn trẻ, thời đó còn bị gọilà «trí thức yêu nước». Anh tất cả nhận xét đùavui: « Mìnhlàđứa đơn vị quê, điTây ý muốn sẽtiếp xúc với các bậc trí thức tiên tiến, ko ngờlại chạm chán một đàn nhà quê». Dĩ nhiên đây là lờiđùa vui thân tình, nhưng lại gần với việc thật, mà chúng tôihiểu như một lời khen, từ bậc trưởng thượng.

Anh cómột song lần rỉ tai với công bọn chúng Paris: mộtlần ở trong nhà Việt Nam, trực thuộc Hội Người việt nam tạiPháp, tôi ko được dự. Một lần trong Ban Việt họcthuộc Đại học Paris 7, vì chưng tôi dẫn nhập và thông dịch.Nói chuyện trước công chúng về Hát Bội, là nghề củachàng, nhưng mà lần đó, trước cử tọa một Đại họcPháp, dịp bắt đầu, anh cũng… khớp! tuy vậy anh nóirất hay cùng thành công: vừa nói vừa diễn xuất cácđiệu bộ tuồng, cầu lệ với tượng trưng, theo nhữngquy chế chặt chẽ.Và anh diễn xướng những điệu hát:trong nghệ thuật và thẩm mỹ hát bội, có một điệu hát Nam hay hátKhách, diễn viên hoàn toàn có thể hát hàng trăm làn điệu khácnhau. Hôm đó, anh ký kết chỉ ngân nga một câu không còn xa lạ củaquê anh « chiều chiềulại lưu giữ chiềuchiều…»câu hát chỉ bao gồm sáu trường đoản cú (âm) mà từ «chiều»láy lại tứ lần, anh đã luyến láy nhiều cách thức khácnhau, thính giả không thể tinh được thích thú.

Giáo sưNguyễn Huy Bảo đã phát biểu khen ngợi, đa phần phấnkhởi khi thấy thế hệ trẻ còn cân nhắc một nghệthuật truyền thống đang tất cả cơ nguy bị thất truyền. ÔngBảo là bậc trí thức cao niên, vẫn là thầy các vị HuyCận, Xuân Diệu, năm ở đầu cuối bậc trung học ở Huế,đã có tác dụng Khoa trưởng các trường Sư phạm và Văn khoa Sàigòn, khoảng 1955-1962; định cư trên Pháp ông thườngxuyên tham dự các buổi thủ thỉ tại Đại học Paris 7và ít khi khen ai – của cả học trò của chính bản thân mình là XuânDiệu xuất xắc Huy Cận khi họ đến trần thuyết: nhắclại chi tiết như vậy, để hội chứng tỏ tính năng của lốinói chuyện vừa thông thái, ví dụ mà biến hóa năng động củaHoàng Châu Ký.

Thờigian ngơi nghỉ Pháp, anh gần gũi với bác sĩ Bùi Mộng Hùng, hộitrưởng hội y học việt nam tại Pháp. Mỗi cuối tuần,anh Hùng ý kiến đề nghị lái xe chuyển anh đi rong nghịch đây đó;sau một vài ba lần thì anh hy vọng về nông làng nghỉ ngơivới mái ấm gia đình chúng tôi, tại ngoài thành phố Orléans, cáchParis hơn 100 km về phía Nam, bên bờ sông Loiret và cạnhsông Loire, khiến cho anh lưu giữ lại dòng sông Vu Gia trong thơThanh Quế, thuộc quê:

Nhàtôibên bờ Vu GiaTrướclà sông, phía sau nhà cũng sông.

Năm ấy,tự dưng trời nhiều tuyết, anh say đắm tuyết, say đắm chơitrong sân vườn với con chó mực, màu black tuyền bên trên tuyếttrắng, hay đi loanh xung quanh trên những nhỏ lộ nhỏ, men theonhững vườn táo, vườn lê trụi lá. Buổi chiều uốngmột ly rượu nhỏ, anh dỡ mở, vui tính cùng vui chuyện,thường kể nhiều giai thoại thông thường quanh sảnh khấu Hát Bộivà chuyện vui về các nhà văn nhà thơ tên tuổi, kèm theonhững minh họa văn thơ. Anh đọc mang lại tôi, thậm chí còn cẩnthận ghi vào sổ tay tôi, câu ca dao:

Sôngsâuuốn khúc Cổ CòNướcxao Cổ Ngựa, gió lò Vũng Tăm.

Tôi ngạcnhiên vì chưng với kiến thức giấy tờ của mình, Cổ Cò làtên con sông giao thông giữa Đà Nẵng và Hội An ngày xưa,nay vẫn lấp, làm cái gi mà uốn nắn khúc. Mãi sát đây, mùa xuân2009, gồm dịp du lịch thăm quan cảnh núi non Hòn Kẽm Đá Dừng, quêanh, đi trên sông Thu Bồn, tôi mới được thấy cùng chiêmngưỡng cảnh sắc khúc vòng vèo Cổ Cò, Cổ ngựa và VũngTăm. Ven sông, còn có những xóm mạc trù phú cùng với nhữngbến nước sầm uất. Ngày xưa, phần đông gánh hát bội đãghép sạp thuyền làm sân khấu lớn, rất có thể đi ngựathật, đấu tìm thật, để hát xướng bên trên sông liêntiếp phần đông đêm trăng. Dừng tại Đèo Le, nhằm ănthịt gà «lên mâm», tôi new sực ghi nhớ ra nơihẻo lánh này, ngày xưa đã từng là một giao điểmxướng ca rộn rã, cùng với gánh hát Đức Giáo, diễn xuấttừ thời… Gia Long. Lằn ranh giữa hai vùng hát bội,Đàng Nước cùng Đàng Đèo, là cái đèo này.

Xem thêm: Hướng Dẫn Bạn Những Cách Kích Pin Iphone 5 Nhanh Chóng, Cách Kích Pin Iphone 5

Quêhương Quế sơn của Hoàng Châu ký kết là chiếc rốn của HátBội qua nhiều thế kỷ, cùng lời ca giờ trống đã thấmsâu vào huyết huyết tín đồ dân. Cơ mà anh cam kết kể lại làanh cũng mới thật sự suy nghĩ Hát Bội sau nàythôi, trường đoản cú 1952, trong đao binh chống Pháp, theo yêu cầuchính trị thời gian đó, với theo trọng trách Kháng chiến giaophó, chứ thời trẻ, là người theo tân học, anh khôngmấy lưu ý đến tuồng chèo. Sống thọ này, khi tập kếtra tp. Hà nội sau hiệp nghị Genève, anh bắt đầu thật sự tậphát, tập múa.

Đếnđây, bạn đọc có thể thắc mắc: nghiên cứu vềvăn phiên bản Hát Bội, câu hỏi gì phải sang tận Paris?

Xinđáp:vì thư viện hội Viễn Đông bác Cổ Pháp, Ecole Françaised’ Extrême Orient, viết tắt là EFEO, gồm tàng trữ tứ liệuvăn học cổ, trong các số ấy có một vài văn phiên bản Hát Bội, nhưbộ ĐườngChinhTây diễn truyện, cho 1556 trang, chữHán Nôm; ĐườngChinh Tây, hồi thiết bị 17, 106 trang;và TâyDu ký kết DiễnNghĩa truyện, toàn bộ đến cả trămhồi cùng 2414 trang, vào nước không có. Thư viện Hà Nộichỉ bao gồm hai vở TâyDu ký kết Diễn Kịch, 4 với 3 hồi. AnhHoàng Châu cam kết làm việc cần cù dưới sự phía dẫncủa bạn quản thủ thư viện thời đó là bàChristiane Rageaud, nay đánh dấu tên tuổi và sức lực lao động củamột đàn bà Pháp đã xem xét văn học tập Việt Namvà… tuồng Hát Bội mà các học mang Việt «tânthời» còn rẻ rúng.

*

Khi sắpvề nước, vậy vì mua bán những rubi cáp loạn xị nhưnhiều người khác, thì anh dựa vào tôi kiếm đến anh một bộcần câu thiệt oách, vật dụng móc tiến bộ – nghĩa là đắttiền. Tôi hỏi:« Anhlàm gì mà lại phung phínhư thế?». Đáp: « bản thân suốt đờigian nan nơi quê mùa, ni về hưu, thích bao gồm một dụng cụhiện đại để… đi câu chơi!»

Tôi lạinhớ mang lại một nhà phương pháp mạng cùng quê cùng với anh, trongnhững năm sống lưu đày trên Paris, khoảng chừng 1920, cũng đicâu, với nghe nói là chủ tịch đầu tiên của hội Ái hữuthợ câu ngơi nghỉ Paris, là Phan Châu Trinh.

Năm1986, tôi có dịp về nước, sinh hoạt Hà Nội, anh đón tiếptôi tận tình cùng rủ rê về sinh sống với anh, tận nhà con gáilà công ty thơ Ý Nhi và ck Nguyễn Lộc đã chuyển côngtác vào TP hồ nước Chí Minh. Anh ở 1 mình vì gia đình vẫnđịnh đô tại Đà Nẵng. Bình thường có bạn bè đếnnấu nướng và thù tạc – điều đó lẽ ra buộc phải giấukín, họ thường là những thiếu nữ trẻ đẹp.

Mộthôm anh hỏi: cậu sẽ thấy cái cổng buôn bản bao giờchưa? cùng anh đưa tôi về nông thôn, địa điểm anh đang côngtác thời sơ tán. Anh gửi tôi đi bởi xe Jeep mượn củaViện sảnh khấu, với khoe là co-măng-ca của thủ thướngPhạm Văn Đồng nhượng lại. Chiếc cổng làng dưới luỹtre không giữ lại gì nhiều tuyệt hảo trong tôi nhưngcái đêm nông thôn miền Bắc, còn đầy cạnh tranh khăn, vớinhững gia đình nông dân nghèo, đã vướng lại trong tôinhiều kỷ niệm cụ thể về quê hương, đất nước,cũng như loại đêm sống lại dưới chân Hòn Kẽm Đá Dừngquê anh, hai mươi năm sau, khi trở về Đà Nẵng mang đến kịp ngàygiỗ anh.

*

Giáo sưHoàng Châu cam kết là bậc bọn anh trưởng thượng trên mọimặt, sẽ hạ nạm xem tôi như các bạn vong niên, với đối xửngang tầm, vì chưng đó, trong trái tim tưởng, tôi vẫn ghi nhớ anh nhưmột người chúng ta với đa số tình cảm sâu lắng thânthiết độc nhất – vì chưng đó, bài bác này viết trong sự ngưỡngmộ thân thiết.

HoàngChâu ký là bậc trí thức uyên thâm và uyên bác, chủyếu là người tự học. Phát triển tại nông thôn, lănlóc cùng với nông thôn, quê hương nghèo nàn và gian truân trongkhói lửa suốt thời gian trưởng thành, sở học của anhkhông bởi nhà trường tuyệt thư viện, mà vì vốn sống, vốnsuy suy nghĩ trên nền thiện chí với ý chí. Văn hóa, sinh hoạt anh làtiềm năng hấp thụ thiên phú, tinh tế bén, tinh tế, sángsuốt, luôn luôn chuẩn bị sẵn sàng nới rộng khơi sâu.

Gặp gỡvà gần gũi anh không được bao nhiêu ngày, tuy vậy nhữngcơ hội qua mau ấy đã để mãi trong ký kết ức tôi một tấmgương sáng, nghiêm nghị nhưng hồn nhiên cùng hiền hậu.